Yangın Söndürme Cihazları: Nedir? Nasıl Çalışır? Çeşitleri Nelerdir?

Patlama gibi durumlar dışında neredeyse bütün yangınlar başlangıç aşamasında küçüktür. Dolayısıyla yangınların söndürülmesi ilk aşamalarda çok daha kolaydır. İşte yangın söndürme cihazları bu noktada devreye girerek devasa boyutlara ulaşabilecek yangınlara daha yolun başındayken müdahale ederler. Portatif yangın söndürücüler yeni başlamakta olan yangınları bastırmak için mükemmel cihazlardır.

Bu makalede “Yangın Söndürücü Nedir? Nasıl Çalışır? Türleri Nelerdir? – Yangın Söndürme Tüpleri Nasıl Kullanılır?“ vb. soruları cevaplayacak, hayat kurtaran bu kırmızı silindirik tüplere dair bilinmesi gerekenlere odaklanacağız. Başlayalım o halde.

Yangın Söndürme Cihazı Nedir? Nasıl Çalışır?

Portatif yangın söndürücüler, yangının olduğu noktaya taşınabilen ve el ile çalıştırılacak şekilde tasarlanmış ekipmanlardır. Yangın söndürme cihazlarının temel görevi yangını başlangıç aşamasında hızlıca bastırmaktır. Elle kullanıldıklarından dolayı ağırlıkları düşük tutulmuştur, az miktarda söndürücü malzeme içerirler.

Bu ekipmanlar, içlerindeki söndürücü maddeleri basınç etkisiyle püskürten mekanizmalara sahiptir. Basınç etkisi, yangın söndürücünün içindeki kompresyon (sıkıştırma) ile oluşabildiği gibi yangın söndürücünün çalışmasıyla tetiklenen kimyasal bir reaksiyonun veya bir kartuştan salınan gazların etkisi ile de gerçekleşebilir.

Yangın Söndürücü Çeşitleri

Bütün yangınlarda kullanılabilecek tek bir yangın söndürücü türü ne yazık ki mevcut değildir. Temel olarak sulu, köpüklü, kuru kimyevi tozlu, karbondioksit ve ıslak kimyasal olmak üzere 5 farklı söndürücü çeşidi bulunur. Her söndürme maddesinin farklı etkileri ve uygun olduğu belirli yangın sınıfları mevcuttur. Bu nedenle yangın sınıflarını bilmeli ve yangın söndürücüleri binamızda gerçekleşecek yangın sınıfına göre seçmeliyiz.

Yangın söndürücüler üzerindeki etiketler, o söndürücünün kullanılabileceği yangın sınıflarını belirtir. Bir yangın söndürme maddesi birden fazla yangın sınıfı için kullanılabilse dahi verimlilik açısından her yangın sınıfında farklı etki gösterecektir. Hatta bazı söndürücüler belirli yangın sınıflarında kullanıldığında bırakın yangını söndürmeyi tam tersine yangın tehlikesinin büyümesine neden olurlar.

Aşağıda yangın sınıfları ve yangın söndürücülerin uyumuna yönelik özet bir tablo paylaşacağım. Söndürücü maddeler ve özelliklerine dair detaylı bilgi için Yangın Söndürmenin Temelleri makalemdeki Yangın Söndürücü Maddeler başlığını okuyabilirsiniz.

Yangın Söndürücü Nasıl Kullanılır?

Yangın söndürücünün nasıl kullanılacağını bilmek yalnızca yangının bastırılması açısından değil kendi yaşam güvenliğimiz açısından da önemlidir. Yangın söndürücüleri güvenli ve etkili bir şekilde kullanmak için sırasıyla aşağıdaki adımları izleyin:

1. Önce Güvenli Bir Kaçış Rotası Belirleyin

Söndürücüyü kullanmadan önce kaçış rotanızın açık olduğundan emin olun. Eğer yangını söndüremezseniz alanı hızlıca terk edebilmelisiniz. Yangını söndürmek uğruna kendi hayatınızı tehlikeye sokacak şekilde hareket etmeyin.

2. Doğru Konuma Geçin

Kendinizi yüzünüz alevlere, sırtınız kaçış yoluna bakacak şekilde konumlandırın. Yani alevler ile kaçış yolu arasında kalın. Böylece alevleri söndüremeyeceğinizi anladığınız anda ateşin etrafından dolanmak yerine geri dönerek hızlıca kaçabilirsiniz. Unutmayın, alevler bir anda büyüyüp kaçış yollarını da kapatabilir. Böyle bir durumda doğru tarafta kalacağınızdan emin olun.

3. Yangın Söndürücüyü Kullanın

Yangın söndürme cihazlarının kullanımı aslında çok basittir. Ancak daha önce bir yangın söndürücüyü hiç elimize almamış veya bilgi edinmemişsek o panik anında çalışma sistemini çözmekte zorlanabiliriz.

Yabancı kaynaklarda yangın söndürücü kullanımı için PASS şeklinde bir kod kelime kullanılıyor. Yapılması gereken işlemlerin baş harflerinden oluşan bu kodu açalım.

1. Pimi Çek (Pull) = Yangın söndürücünün pimini çek
2. Nişanla (Aim) = Söndürücüyü alevlerin tabanına doğrult
3. Tetiği Sık (Squeze) = Yangın söndürücünün mandalını sıkarak ateşe doğru püskürt
4. Süpürerek Püskürt (Sweep) = Püskürtme işlemini tek bir noktaya değil süpürme hareketiyle sağa sola gezdirerek uygula.

Aşağıda yangın söndürme cihazları kullanımına dair hazırladığım bir video mevcut. Bu benim hazırladığım ve sitenin youtube kanalına yüklediğim ilk video umarım beğenirsiniz.

Not: Blog kurulduktan sonra isim değişikliğine gitmeye karar verdim. Blogun eski ismi isgadami.com idi ve bu video o dönemde hazırlanmıştı. Bu nedenle videoda gördüğünüz eski logoya şaşırmayın. Video bir yerden alıntı değil, bana aittir 🙂

Yangın Söndürme Cihazları Nasıl Kullanılır?

4. Yeniden Tutuşma İhtimaline Dikkat Edin

Alevler söndükten sonra, yeniden tutuşmayacağından emin olmak için alanı izlemeye devam edin. Yeterli soğutma yapılamadıysa yeniden alevlenme gerçekleşebilir. Bu durumda söndürme adımlarını tekrarlayın.

Dikkat etmeniz gereken diğer noktalar:

• Müdahale yetersiz kalır ve yangın kontrolden çıkarsa hızlıca alanı terk edin.
• Alanda rüzgar varsa rüzgarı arkanıza alarak yangına müdahale edin. Arkanızdan esen rüzgar yangını sizden uzaklaştıracaktır. Aksi takdirde alevler üzerinize doğru gelecek ve yangını söndürmek tehlikeli bir hal alacaktır.
• Yangın söndürücüler tek kullanımlıktır. Tetiğe kısa süre basılsa dahi yangın söndürücünün değiştirilmesi gerekir.
• Yanlış söndürücü tipi kullanmayın. Yangın söndürücüyü yalnızca üzerindeki etikette bulunan yangın çeşitlerinde kullanın. Aksi halde söndürücü etkisiz kalacak ve yangının bastırılmasının hala mümkün olduğu değerli süre boşa geçecektir.

Yangın Söndürme Cihazı Sayısı

Taşınabilir söndürme cihazlarının tipi ve sayısı, mekânlarda var olan durum ve risklere göre belirlenir. Uygun yangın söndürme cihazı sayısının belirlenmesinde aşağıdaki kuralların dikkate alınması gerekir.

Düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta tehlike ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet olmak üzere, 6 kg’lık yangın söndürme cihazı bulundurulması gerekir.* Yangın söndürücü sayısının belirlenmesinde temel kural Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikteki bu maddedir.

Peki, 5 katlı ve 500 m² yapı alanına sahip bir binada 1 adet yangın söndürücü ile etkili bir söndürme yapılabilir mi? O panik anında yangın söndürme tüplerinin hangi katta olduğunu hatırlamaya çalışmak istemezsiniz. Hatırlasanız bile yangın tüpünü alıp gelene kadar yangın kontrolden çıkacaktır. Bu nedenle her katta en az bir adet yangın söndürücü bulunmalıdır.

Depo ve tank alanlarında en az 2 adet 12 kg’lık kuru kimyevi tozlu yangın söndürme cihazı bulundurulur.*

Otoparklarda, depolarda, tesisat dairelerinde ve benzeri yerlerde ayrıca tekerlekli tip söndürme cihazı bulundurulması mecburidir.*

Yangın Söndürücülerin Konumlandırılması

Yangın söndürücüleri konumlandırırken temel mantık yangına hızlı müdahale etmektir. Yangın söndürücülerin konumlandırılmasına dair kurallar da bu çerçevede belirlenmiştir.

Yangın söndürme cihazlarına ulaşma mesafesi en fazla 25 metre olmalıdır.* Yangın söndürme ekipmanları kolay görünür ve erişilir yerlere konulur, bu ekipmanların önünde herhangi bir engel bulundurulmaz.**

Yangın Söndürme Cihazları, genellikle kaçış yollarına ve yangın tehlikesi bulunan alanların yakınına yerleştirilirler. Binada özel yangın tehlikeleri mevcutsa, alınan özel söndürücüler bu alana veya civarına yerleştirilmelidir. Elektrik yangını için alınmış bir CO₂ söndürücünün trafo odası yakınına koyulması anlamlı olacaktır.

Yangın Söndürücülerin Yerleştirilmesi (Montajı)

Söndürücülerin konumlandırılmasına ilişkin kurallardan bahsettik. Peki, yangın söndürücüler nasıl yerleştirilir. Bulundukları konumda yerde mi durmalı yoksa duvara mı asılmalıdır? Bu sorunun cevabını yine Binaların Yangından Korunması Hk. Yönetmelikten verelim.

“Taşınabilir söndürme cihazlarında söndürücünün duvara bağlantı asma halkası duvardan kolaylıkla alınabilecek şekilde yerleştirilir ve 4 kg’dan daha ağır ve 12 kg’dan hafif olan cihazların zeminden olan yüksekliği yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak şekilde montaj yapılır.”

Yangın söndürücüler uygun şekilde monte edilmeli, aşırı yüksek ve düşük sıcaklıklardan ve korozif (aşındırıcı) ortamlardan korunmalıdır. Bu maddenin bir diğer amacı ise yangın söndürme cihazının kolaylıkla ele alınabilmesidir. Bir insanın eğilmeden yangın söndürme tüpünü kavrayabileceği yükseklik, yaklaşık olarak yerden 1 metre yukarısıdır.

Yangın Söndürücülerin İşaretlenmesi

Yangın sırasında düşen görüş mesafesi ve panik nedeniyle yangın söndürme tüpünü bulmak zorlaşabilir. Bu ihtimale karşı, yangın söndürme ekipmanı ve bulunduğu yerler uygun şekilde işaretlenmelidir.** Levhalar, ekipmanın kolaylıkla bulunmasını sağlayacak şekilde belirgin noktalara yerleştirilir. Genellikle yerden 2 metre yükseklikte yangın söndürücünün hemen üstüne veya yanına asılır.

Yangın levhaları, kırmızı bir arka plan üzerine beyaz renkte “Yangın Söndürücü” yazısı ve yangın söndürücü sembolünden oluşur. Yangınla mücadele işaretlerinin sahip olması gereken özellikler Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliğinin Ek-2 3.5 maddesinde belirtilmiştir.

Yangın Söndürücülerin Bakımı ve Periyodik Kontrolü

Yangın söndürme cihazlarının periyodik kontrolü ve bakımı TS ISO 11602-2 standardına göre yapılır. Yangın söndürme tüpleri kaç yılda bir doldurulur ve kaç yılda bir yenilenir sorularının cevapları ise Binaların Yangından Korunması Hk. Yönetmelikte şöyle belirtilmiştir:

Söndürme cihazlarının standartlarda belirtilen hususlar doğrultusunda yılda bir kez yerinde genel kontrolleri yapılır. Dördüncü yılın sonunda ise içindeki söndürme maddeleri yenilenerek hidrostatik testleri yapılır.

Diğer Taşınabilir Yangın Söndürme Ekipmanları

Söndürme ekiplerinin en çok kullandığı ekipmanlar yangın hortumları ve makaralarıdır. İstenen yönde uzatılarak kullanılabilen yangın hortumları, yangın söndürücü maddelerin alevlere taşınabilmesi için en etkili donanımlardandır.

Bir başka yangın söndürme ekipmanı ise ısıya dayanıklı, özel kumaş malzemelerden yapılan yangın battaniyeleridir. Yangın battaniyeleri, alevlerin üzerine örtüldüğünde yangını oksijensiz bırakarak boğar. Alevlerin binayı ve kaçış yollarını sardığı durumlarda binadan kaçarken de kullanılırlar.

Bunların dışında, yangınlar sırasında yardımcı ekipman olarak kullanılan kazma, kürek ve kova gibi araçlar mevcuttur. Birçoğumuzun daha önce okul vb. yerlerde denk geldiği yangın köşeleri bu ekipmanlarla oluşturulur.

Son Sözler…

Taşınabilir yangın söndürücüler yangına hızlı müdahale için en etkili ekipmanlar olmasına rağmen yangınla mücadele için yetersiz oldukları durumlar olacaktır. Binadaki tüm şartlar ve yangın tehlikeleri değerlendirilmeli, ihtiyaç durumunda yangın söndürme sistemleri kurularak önlemler arttırılmalıdır.

Unutmayalım, yangın riski azaltılabilir ancak tamamen ortadan kaldırılamaz. Yanıcı madde, ısı kaynakları ve oksijenin bir arada olduğu her ortam; alınan tüm önlemlere rağmen yangın tehlikesi barındırmaya devam edecektir. Burada fark yaratan davranış, yangın önlemlerine olduğu kadar yangınla mücadele konusuna da önem vermektir.

Yangınla mücadele üç aşamada gerçekleştirilir. Yangının tespit edilmesi ile başlar, binadaki insanların uyarılması ile devam eder ve yangının söndürülmesi ile sonlanır. Okumaya devam etmek isteyenlere yangınlarla mücadelenin ilk basamağı Yangın Algılama Sistemleri, ikinci basamağı Yangın Alarm Sistemleri ve son basamağı olan Yangın Söndürmenin Temelleri makalelerini öneririm. İyi okumalar.

Umarım Yangın Söndürme Cihazları: Hayat Kurtaran Kırmızı Silindirik Tüpler yazımı faydalı bulmuşsunuzdur. Konu hakkında eklemek istedikleriniz var ise lütfen yorumlarda belirtin.

Kaynaklar:

*Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik

**İşyeri Bina Ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık Ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik

***Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği